Орталық Азия өңірлік гляциологиялық орталығы қызметкерлерінің

Өңірлік экологиялық саммитке қатысуы

(2026 жылғы 22–24 сәуір, Астана қ.)

 

2026 жылғы 22–24 сәуір аралығында Астана қаласында Өңірлік экологиялық саммит – 2026 өтті.

 

 

Региональный Өңірлік экологиялық саммит – 2026 (ӨЭС–2026) Қазақстан Республикасының Президенті Қасым-Жомарт Тоқаевтың бастамасымен 2023 жылғы қыркүйекте өткен БҰҰ Бас Ассамблеясының 78-ші сессиясында ұсынылды. 2025 жылғы мамырда өткен Астана халықаралық форумында Саммиттің күн тәртібі климаттық мәселелерден экологиялық мәселелерге дейін кеңейтілгені жарияланды.

ЮНЕСКО аясындағы 2-санаттағы «Орталық Азия өңірлік гляциологиялық орталығы» (ОАӨГO) атынан келесі қызметкерлер қатысты:

1. Балықбаев Такир Оспанұлы – директор;
2. Капица Василий Петрович – биік таулы геокриология зертханасының жетекшісі;
3. Егоров Александр Борисович – халықаралық байланыстар бөлімінің басшысы;
4. Кисебаев Дәулет Құрманғазыұлы – қар және мұздық ресурстары динамикасын мониторингтеу зертханасының ғылыми қызметкері.

 

Өңірлік экологиялық саммит аясында ОАӨГO қызметкерлері келесі іс-шараларға қатысты:

1. 22 апреля 2026, 2026 жылғы 22 сәуір, 14:00–15:45, Конгресс-орталық, «Астана» пленарлық залы

Орталық Азиядағы климаттың өзгеруі мәселелері жөніндегі конференцияның (ЦАКИК-2026) ашылуы.

«ОНУВ 3.0: міндеттемелерден іс-қимылдарға»

Ұйымдастырушылар: Орталық Азияның өңірлік экологиялық орталығы (ОАӨЭО), NDC Partnership (NDCP), Еуропадағы қауіпсіздік және ынтымақтастық ұйымы (ЕҚЫҰ), Дүниежүзілік банк, Германияның халықаралық ынтымақтастық қоғамы (GIZ).

Сессия Сессия ЦАКИК-2026-ның жалпы саяси және стратегиялық бағытын айқындап, Орталық Азия елдерінің жаңартылған ұлттық деңгейде айқындалатын үлестерін (ОНУВ) іске асыру мәселелеріне назар аударды. Салаға жауапты мемлекеттік органдар мен халықаралық ұйымдардың басшылары климаттық саясаттың негізгі басымдықтарын, қаржыландыру қажеттіліктерін және ОНУВ 3.0-ді тиімді іске асыру мүмкіндіктерін талқылады.

 

2. 2026 жылғы 23 сәуір, 09:00–10:45, Конгресс-орталық, «Бурабай» залы

Тақырыптық сессия: «Орталық Азия криосферасы: ғылыми бағалаудан климаттың өзгеруіне бейімделу бойынша бірлескен іс-әрекеттерге дейін»

 

   

                   

 

Ұйымдастырушылар: Біріккен Ұлттар Ұйымының білім, ғылым және мәдениет мәселелері жөніндегі ұйымы (ЮНЕСКО), Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрлігі, Қазақстан Республикасы Экология және табиғи ресурстар министрлігі.

Сессияның мақсаты: криосфера бойынша Бірлескен субөңірлік іс-әрекеттер бағдарламасын (БСІБ) таныстыру. Сессия мұздықтарды мониторингтеудің бірыңғай тәсілдерін келісуге және климаттық тәуекелдерді бағалаудың инновациялық құралдарын енгізуге бағытталды.

«Бірлескен субөңірлік іс-әрекет бағдарламасы – Орталық Азия елдерінің климаттың өзгеруінің криосфера мен су ресурстарына әсеріне жауап ретінде» атты панельдік пікірталасқа ОАӨГO директоры Балықбаев Такир Оспанұлы қатысты.

Нәтижелер:

- Саяси шешім: Орталық Азия елдерінің табиғатты қорғау ведомстволары басшыларының криосфера бойынша БСІБ-ты қолдау жөніндегі Бірлескен мәлімдемесін ұсыну.

- Үйлестіру құралы: өңірлік деңгейде бірлескен мониторинг жүргізу және бейімделу шараларын ілгерілету үшін негіз қалыптастыру.

 

3. 2026 жылғы 23 сәуір, 09:00–11:30, EXPO халықаралық көрме орталығы, № 3–4 конференц-зал

Семинар: «Орталық Азия үшін Швейцарияның экологиялық шешімдері»

Ұйымдастырушылар: Қазақстандағы Швейцария Елшілігі, Қазақстан Республикасы Су ресурстары және ирригация министрлігі аясындағы Су ресурстары жөніндегі ақпараттық-талдау орталығы, Team Switzerland Infrastructure.

 

Іс-шараның мақсаты: Орталық Азиядағы негізгі экологиялық басымдықтар мен саясатқа сараптамалық шолу жасау, сондай-ақ сумен жабдықтау, таза технологиялар және қалдықтарды басқару салаларында жетекші швейцариялық компаниялар ұсынатын инновациялық технологиялар мен практикалық шешімдерді көрсетуге арналған платформа құру.

 

4. 2026 жылғы 23 сәуір, 11:15–13:00, Caspian Hall

Жоғары деңгейдегі сессия: «Мұздықтар мен криосфераны қорғау үшін жаһандық және өңірлік күш-жігерді жұмылдыру» (Тәжікстан Республикасы)

Ұйымдастырушылар: Тәжікстан Республикасы Үкіметі аясындағы Қоршаған ортаны қорғау комитеті, Азия даму банкі (АДБ).

 

 

Іс-шара келесі бастамаларды іске асыру аясында өткізілді:

– БҰҰ Бас Ассамблеясының 2025 жылды «Мұздықтарды сақтау халықаралық жылы» деп жариялау туралы қарары;

– 2025–2034 жылдарды БҰҰ-ның криосфера ғылымдары саласындағы іс-қимылдар онжылдығы деп жариялау;

– БҰҰ Қоршаған орта жөніндегі ассамблеясының (ЮНЕА) «Мұздықтарды және тұтастай алғанда криосфераны, әсіресе таулы өңірлерде сақтау туралы» қарары.

 

5. 2026 жылғы 23 сәуір, 11:15–13:00, Hilton Astana, «Арал» залы

Тақырыптық сессия: «Орталық Азиядағы ерте ескерту жүйесі: өңірлік ынтымақтастықтан тұрақты болашаққа дейін»

Ұйымдастырушылар: Қазақстан Республикасы Экология және табиғи ресурстар министрлігі, «Қазгидромет» РМК, Дүниежүзілік метеорологиялық ұйым (ДМҰ).

Панельдік сессияның негізгі мақсаты Орталық Азиядағы гидрометеорологиялық және климаттық тәуекелдер туралы тұрақты әрі интеграцияланған өңірлік ерте ескерту жүйесін қалыптастыруға негіз қалау болды.

Сессия барысында өңірлік ынтымақтастықты дамыту, гидрометеорологиялық деректермен алмасу және заманауи болжау технологияларын енгізу мәселелері талқыланды. Сондай-ақ «Баршаға ерте ескерту» бастамасы бойынша бірлескен мәлімдеме қабылданып, Азия елдерінің үздік өңірлік тәжірибелері таныстырылды.

 

6. 2026 жылғы 24 сәуір, 09:00–10:45, Hilton Astana, «Арал» залы

Тақырыптық сессия: «Өңірлік климаттық шешімдерді қалыптастырудағы академиялық және ғылыми қауымдастықтың рөлі»

  

Ұйымдастырушы: Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрлігі.

Аталған сессияның мақсаты – Орталық Азиядағы экологиялық және су тұрақтылығын қолдаудағы академиялық қауымдастықтың рөлі, сондай-ақ инновациялар мен институционалдық ынтымақтастық платформаларын дамыту арқылы климат және қоршаған орта саласындағы шешімдерді қалыптастыру мәселелері бойынша кең ауқымды стратегиялық талқылауды қамтамасыз ету.

 

7. 2026 жылғы 24 сәуір, 11:00–12:00, Конгресс-орталық, Hall

Орталық Азия университеті (ОАУ) және ЮНЕСКО аясындағы 2-санаттағы «Орталық Азия өңірлік гляциологиялық орталығы» (ОАӨГO) өкілдерінің жұмыс кездесуі

Кездесуге қатысқандар:

ОАУ: ректор – Кристофер Герри, ғылыми қызметкер – Денис Самин, қоғаммен байланыс жөніндегі директор – Адылбек Исмаилов, Жоғары даму мектебінің стратегиялық жобалар мен бастамалар жетекшісі – Сауле Чалбасова.

ОАӨГO: директор – Балықбаев Такир Оспанұлы, биік таулы геокриология зертханасының жетекшісі – Капица Василий Петрович, халықаралық байланыстар бөлімінің басшысы – Егоров Александр Борисович, қар және мұздық ресурстары динамикасын мониторингтеу зертханасының ғылыми қызметкері – Кисебаев Дәулет Құрманғазыұлы.

 

 

Кездесу барысында ынтымақтастық мүмкіндіктері талқыланды: бірлескен ғылыми жобаларға, далалық зерттеулерге, жазғы мектептерге, тренингтер мен семинарларға қатысу. Өзара түсіністік туралы меморандум жасау жөнінде алдын ала келісімге қол жеткізілді.

 

8. 2026 жылғы 24 сәуір, 12:00–12:20, Конгресс-орталық, Hall

ЮНЕСКО аясындағы 2-санаттағы «Орталық Азия өңірлік гляциологиялық орталығы» директоры Балықбаев Т.О. мен «Қазгидромет» РМК Бас директоры, ДМҰ жанындағы Қазақстанның Тұрақты өкілі Алимбаева Д.К. арасындағы кездесу. Ұйымдар арасындағы ынтымақтастықты тереңдету перспективалары талқыланды.

 

9. 2026 жылғы 24 сәуір, 12:30–13:00, Конгресс-орталық, «Шаңырақ» залы

Бірлескен ғылыми-зерттеу және инновациялық әзірлемелер бойынша меморандумға қол қою

Өңірлік экологиялық саммит аясында Қазақстан Республикасы ЮНЕСКО аясындағы 2-санаттағы «Орталық Азия өңірлік гляциологиялық орталығы» (ОАОГO) мен Өзбекстан Республикасының Ғылыми-зерттеу гидрометеорологиялық институты (ҒЗГМИ) арасында меморандумға қол қойылды.

Меморандумның негізгі мақсаты – гляциология, криосфера мониторингі және климаттың өзгеруінің Орталық Азияның су ресурстарына әсерін бағалау салаларында бірлескен іргелі және қолданбалы зерттеулер жүргізу үшін ұзақ мерзімді әріптестік орнату.

 

10. 2026 жылғы 24 сәуір, 14:00–17:00, Конгресс-орталық, «Бурабай» залы

Семинар: «Криосфера және экономика: су ресурстары, ауыл шаруашылығы және төтенше жағдайлар»

Ұйымдастырушы: Біріккен Ұлттар Ұйымының білім, ғылым және мәдениет мәселелері жөніндегі ұйымы (ЮНЕСКО).

           Семинардың мақсаты – шешім қабылдаушылардың криосфера өзгерістерінің су ресурстары, ауыл шаруашылығы және экономикалық дамуымен өзара байланысы туралы хабардарлығын арттыру. Семинар ғылым мен саясат арасындағы байланысты нығайтуға және экономикалық өсу, су қауіпсіздігі мен тұрақты даму арасындағы тепе-теңдікті қамтамасыз ететін интеграцияланған шешімдерді ілгерілетуге бағытталды.

 

Нәтижелер:

– Шешім қабылдаушылар арасында криосфера өзгерістерінің экономика үшін маңыздылығы туралы хабардарлық деңгейін арттыру;

– Криосфера аспектілерін ұлттық және өңірлік даму стратегияларына енгізу бойынша саяси ұсынымдар дайындау;

– Өңірлік ынтымақтастық, әлеуетті арттыру және инвестициялар үшін басым бағыттарды айқындау.